Om dit mogelijk te maken is een onderzoek opgezet naar de precieze locatie waar de twee foto’s zijn genomen. Door zichtbare elementen op de foto’s te combineren met historische luchtfoto’s, dronebeelden en ruimtelijke analyse kan mogelijk worden gereconstrueerd waar het graf zich bevindt.

De hoofdvraag van het onderzoek luidt:

Op welke locatie zijn deze foto’s genomen?

Daarnaast is onderzocht:

• Of beide foto’s op dezelfde locatie zijn genomen
• Of beide foto’s op hetzelfde moment zijn genomen

Foto 1

Foto 2

Om de locatie van de foto’s te kunnen bepalen, zijn referentiepunten nodig. Op beide foto’s zijn verschillende landschapselementen zichtbaar die hiervoor gebruikt kunnen worden.

Deze elementen zijn geïdentificeerd, zodat ze later geplaatst kunnen worden op een historische luchtfoto en als ruimtelijke referentiepunten kunnen dienen.

Welke herkenbare elementen zijn zichtbaar op de foto’s?

De volgende elementen konden worden onderscheiden:

• Bomen (zeedennen): lichtgroen
• Barak: rood
• Het lijkenhuisje (lees het blog hierover): geel
• Schietwal: roze
  • Voorkant lage schietwal: lichtblauw
  • Donkere plekken in de wal: paars

Foto 1 ingetekend

Foto 2 ingetekend

De zichtbare elementen op de twee foto’s

Omdat foto 1 meerdere herkenbare elementen bevat die als referentiepunten kunnen dienen, is ervoor gekozen om de locatie van deze foto te bepalen met behulp van een hoekenanalyse. Hierbij worden specifieke punten op de foto geïdentificeerd en vervolgens vertaald naar hun positie op de kaart.

De foto is genomen vanuit een kijkhoek waarbij aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

1. De tweede barak is zichtbaar
2. Het lijkenhuisje is zichtbaar
3. De voorkant van de lage schietwal is zichtbaar
4. De boom met de afwijkende tak bevindt zich net links van de lage schietwal
5. De oksel van de hoge schietwal is zichtbaar

Wanneer deze elementen worden ingetekend op de foto, ontstaat een ruimtelijke relatie tussen de referentiepunten. Hieruit volgt een belangrijke geometrische voorwaarde:

De hoek tussen het middenpunt en het linkerpunt moet gelijk zijn aan de hoek tussen het middenpunt en het rechterpunt.

Referentiepunten foto 1

Eerste testlocaties
Op basis van deze methode zijn eerst mogelijke camerastandpunten onderzocht in de omgeving van de voormalige Kiesgrube.

Vanaf deze locaties zijn de hoeken tussen de referentiepunten berekend. Hoewel de positie van de boom met de afwijkende tak ten opzichte van de lage schietwal op het eerste gezicht overeen leek te komen, bleek het verschil tussen de berekende hoeken telkens aanzienlijk. De geometrische relatie tussen de referentiepunten kwam daardoor niet overeen met de situatie op de foto.

Deze locaties konden daarom als onwaarschijnlijk worden uitgesloten.

Alternatieve locaties
Vervolgens zijn standpunten onderzocht die dichter bij de schietwal liggen.

Vanaf deze posities bleken de hoeken tussen de referentiepunten aanzienlijk beter overeen te komen. In meerdere gevallen was het verschil tussen de berekende hoeken zeer klein. Daarnaast kwam vanuit deze locaties ook de relatieve positie van de boom met de afwijkende tak overeen met wat zichtbaar is op de foto: net links of net achter de lage schietwal.

Dit wijst erop dat deze locaties beter aansluiten bij de oorspronkelijke kijkrichting van foto 1.

Waarschijnlijke plek
De locaties waarbij het verschil tussen de berekende hoeken minimaal is, vormen samen een cluster van mogelijke camerastandpunten.

Deze zone kan daarom worden beschouwd als de meest waarschijnlijke locatie van waaruit foto 1 is genomen.

Deze locatie kan vervolgens worden getoetst aan de hand van dezelfde methode als bij foto 1. Wanneer de hoeken tussen de referentiepunten vanuit deze positie worden berekend, blijkt het verschil tussen de hoeken aanzienlijk groter te zijn.

Dit suggereert dat de kijkrichting van foto 2 afwijkt van die van foto 1.

Dit ondersteunt de mogelijkheid dat:

• De foto’s niet vanaf exact dezelfde positie zijn genomen

Of:

• Er een cameralens is gebruikt die de afstand tot de schietwal visueel verkleint

Beide verklaringen zijn in lijn met de visuele kenmerken van foto 2.

Op basis van de analyse lijkt het goed mogelijk dat de twee foto’s niet vanaf exact dezelfde locatie zijn genomen. Wel is het aannemelijk dat beide beelden binnen Kamp Amersfoort zijn vastgelegd.

Daarnaast moet rekening worden gehouden met het gebruik van een cameralens die objecten optisch naar voren kan halen. Hierdoor kan de hoge schietwal dichterbij lijken dan deze in werkelijkheid was, wat de interpretatie van de kijkrichting kan beïnvloeden.

Het is waarschijnlijk dat de foto’s op hetzelfde moment zijn gemaakt. Op beide beelden zijn namelijk minstens twee personen te herkennen die dezelfde kleding dragen.

Het is mogelijk dat ook andere aanwezigen op beide foto’s dezelfde personen zijn, al kan dit niet met volledige zekerheid worden vastgesteld.

In de onderstaande vergelijking zijn per persoon uitsneden uit beide foto’s weergegeven.

Persoon 1

Persoon 2

Op basis van de hoekenanalyse kon voor foto 1 een reeks mogelijke camerastandpunten worden onderzocht. De verschillen in hoeken tussen het linker-, midden- en rechterpunt geven hierbij inzicht in hoe goed een locatie overeenkomt met de kijkrichting op de foto.

De meest waarschijnlijke locatie bevindt zich binnen het cluster van punten waarbij het verschil tussen de berekende hoeken slechts circa één graad bedraagt.

Door deze locaties te combineren, kon een afgebakend gebied worden vastgesteld dat het beste aansluit bij de geometrie van foto 1. Dit gebied vormt daarmee de meest aannemelijke zone van waaruit de foto is genomen.

Daarnaast blijft het mogelijk dat foto 1 en foto 2 niet vanaf exact dezelfde locatie zijn vastgelegd, of dat gebruik is gemaakt van een cameralens die afstanden visueel verkleint. Wel lijkt het waarschijnlijk dat beide foto’s op ongeveer hetzelfde moment zijn genomen.

Deze analyse laat zien hoe ruimtelijke methoden kunnen bijdragen aan historisch onderzoek. Door historische foto’s te combineren met kaartmateriaal en GIS-analyse kan zelfs bij beperkte en onvolledige bronnen toch een gefundeerde reconstructie van een locatie worden gemaakt.